Rekin wielorybi

Jak rozpoznać rekina wielorybiego?

Nie da się go z niczym pomylić: masywne ciało, szaroniebieskie na grzbiecie i białe od spodu, pokryte szachownicą jasnych kropek i linii, szeroka, płaska głowa i pysk z przodu głowy, który u osobnika o długości 12 metrów mierzy ponad półtora metra. Wzdłuż każdego boku biegną trzy podłużne grzebienie, aż do półksiężycowatego ogona. Największy wiarygodnie zmierzony osobnik miał 18,8 metra. Najczęściej spotyka się zwierzęta od 5 do 10 metrów, często młode samce. Okaz o długości od 11 do 12 metrów ważył około piętnastu ton. Wzór kropek jest inny u każdego zwierzęcia, jak odcisk palca: programy monitoringu rozpoznają osobniki na zdjęciu lewego boku, za szczelinami skrzelowymi.

Jak żyje rekin wielorybi?

Rekin wielorybi jest filtratorem. Pływa z otwartym pyskiem, z prędkością około 5 km/h, i zatrzymuje na filtrach skrzelowych plankton, kryl, ikrę ryb i małe ryby z ławic. Gdy pokarm gromadzi się przy powierzchni, potrafi też zasysać wodę zrywami. Właśnie dlatego można go zobaczyć: tam, gdzie prąd, pływ albo tarło koralowców wzbogacają wodę w plankton, wypływa żerować przy powierzchni, w zasięgu fajki. Przez resztę czasu wędruje i schodzi głęboko, rekordowo na 1 928 metrów. Gatunek żyje we wszystkich ciepłych morzach, między 30. stopniem szerokości północnej a 35. stopniem szerokości południowej. Jest jajożyworodny: samica złowiona w 1996 roku nosiła około 300 zarodków, a młode rodzą się, mając od 40 do 60 centymetrów. Dojrzałość osiąga dopiero przy około 8 lub 9 metrach, a długość życia szacuje się na od 80 do 130 lat.

Gdzie i kiedy zobaczyć rekina wielorybiego?

Każde miejsce ma swój sezon, zależny od planktonu. W Tanzanii rekiny wielorybie z wyspy Mafia wypływają na powierzchnię od października do marca u wybrzeży Kilindoni, ze szczytem od listopada do lutego. Pływa się z nimi w masce, płetwach i z fajką, nigdy z butlą. Na Malediwach są przez cały rok na południu atolu Ari, wzdłuż zewnętrznej rafy. W Tajlandii przepływają na Richelieu Rock od lutego do kwietnia. Na Filipinach naturalnym miejscem spotkań pozostaje Donsol. W Oslob na Cebu rybacy dokarmiają rekiny i spotkanie, choć gwarantowane, nie ma już w sobie nic dzikiego. W Meksyku przy Isla Mujeres od czerwca do września gromadzi się jedno z największych znanych skupisk, ze szczytem w lipcu i sierpniu. Do miejsc, gdzie bywają regularnie, należą też rafa Ningaloo w Australii, zatoka Tadżura w Dżibuti, Tofo w Mozambiku, La Paz w Kalifornii Dolnej i wyspy Galapagos.

Jak podpłynąć do rekina wielorybiego?

Rekin wielorybi nie gryzie, ale z uderzeniem ogona kilkutonowego zwierzęcia nie ma żartów, a nękany rekin odpływa od powierzchni. Kodeksy postępowania poważnych miejsc mówią to samo: co najmniej trzy metry między pływakiem a zwierzęciem, więcej od strony ogona; wejście do wody na polecenie przewodnika, z boku, bez skakania przed rekinem; żadnego dotykania, lampy błyskowej ani skutera podwodnego; nie przecina się mu drogi i nigdy nie łapie się jego płetwy. Na wyspie Mafia operatorzy ograniczają liczbę pływaków na jeden wypływ i współpracują z Sea Sense i Marine Megafauna Foundation, które napisały kodeks obowiązujący na wyspie. Dokarmianie, praktykowane w Oslob, zmienia zachowanie zwierząt i nie jest dobrym pomysłem.

Czy rekin wielorybi jest zagrożony?

Od 2016 roku rekin wielorybi figuruje na czerwonej liście IUCN jako gatunek zagrożony wyginięciem: w ciągu 75 lat jego liczebność spadła o około 50%, a w Indo-Pacyfiku o 63%. Przyczyny to połowy dla płetw i mięsa, przypadkowe przyłowy w sieciach i zderzenia ze statkami, a sytuację pogarszają późna dojrzałość i powolne rozmnażanie. Jest wpisany do załącznika II CITES, który reguluje międzynarodowy handel tym gatunkiem. Turystyczna obserwacja, jeśli zachowuje odległości, raczej mu sprzyja: finansuje fotograficzny monitoring populacji i daje rybackim wioskom, zarówno na wyspie Mafia, jak i w Donsol, powód, żeby utrzymać go przy życiu.